Tijdsanalyse
Van TNO transitie wiki
Hoofdpagina → Toolbox → Tijdsanalyse
Inhoud |
[bewerk] Kernvraag
Hoe ontwikkelt de omvang van de behoefte en/of het probleem zich, wanneer we er niets aan doen?
[bewerk] Doel en toepassingen
Tijdanalyses betreffen het in beeld brengen van de ontwikkeling van een behoefte of probleem in de tijd, al dan niet rekening houdend met plotselinge gebeurtenissen. Er kunnen drie verschillende tijdsanalyses worden onderscheiden, namelijk: trendanalyse, systeem dynamica-analyse en scenario-analyse.
[bewerk] Uitvoering en resultaat
Bij een trendanalyse onderzoekt men met behulp van regressieanalyses welk algoritme het best de historische datareeksen benadert, beschrijft. Dit kan een rechte lijn zijn, een exponentiele curve, een S-vormige curve, of een repeterende curve. Vervolgens wordt de trend uit het verleden doorgetrokken naar de toekomst. Dit ‘doortrekken’ is uiteraard een keuzeproces, het omvat interpretaties en verwachtingen m.b.t. de toekomst. Trends kunnen bijvoorbeeld belemmerd worden doordat er een plafond c.q. limiet bereikt wordt. Een exponentiële curve gaat dan over in een S-vormige curve.
Met de systeem dynamica-analyse bestudeert men het gedrag van een systeem door eerst de afzonderlijke elementen waaruit het systeem opgebouwd is te inventariseren en daarna de (causale) relaties tussen de elementen aan te brengen. Met andere woorden: de afzonderlijke trends waaruit een ontwikkeling bestaat worden in beeld gebracht en daarna de interacties tussen deze trends. Er worden niet alleen trendlijnen doorgetrokken naar de toekomst, maar er worden snijpunten van trendlijnen bepaald. Een van de meest bekende voorbeelden van een system dynamics model is het ‘wereld model’ van Meadows, dat in opdracht van de Club van Rome in de zeventiger jaren werd opgesteld (‘Limits to growth’, 1971). Dit model heeft weliswaar veel kritiek te verduren gekregen, maar het heeft wel degelijk inzichtelijk gemaakt dat men veel meer kennis van het gedrag van een systeem verkrijgt door naar het hele systeem te kijken in plaats van alleen naar subsystemen afzonderlijk. Men kan dan ook zien hoe verschillende trends op elkaar inwerken en het gedrag van het hele systeem drastisch kunnen veranderen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan hoe trends op het gebied van technologie, transport en internet, toegenomen economische welvaart en deregulatie op elkaar inwerkend de kaart van Nederland de afgelopen decennia volkomen veranderd hebben. Systeem dynamica heeft echter zijn beperkingen. Een eerste beperking is dat de modellen de neiging vertonen zeer complex te worden en nauwelijks goed te valideren zijn. Een tweede beperking is dat kleine veranderingen in de begintoestand van de parameters grote veranderingen op het eind kunnen veroorzaken. Dit zorgt ervoor dat systeem dynamica vaak een hobby voor experts blijft. Het bouwen van scenario’s kan deze nadelen van de systeem dynamica opheffen.
Met scenario-analyses worden toekomstige ontwikkelingen geschetst, rekening houdend met plotselinge gebeurtenissen. Er wordt gezocht naar omslagpunten in trendlijnen. Scenario’s worden gegenereerd door ‘Wat als?’’-vragen te stellen. Voor elk scenario worden de gevolgen ingeschat en worden opties gegenereerd (wat zullen we doen, wanneer….). Scenario’s worden ontwikkeld door eerst de kernvraag en tijdshorizon van de behoefte c.q. het probleem scherp te stellen. Vervolgens worden de belangrijkste drijvende krachten, met de hoogste impact op de uitkomst (lees: de toekomstige toestand) en de meeste onzekerheid bepaald. Daarna wordt een causaal diagram opgesteld dat de gevolgen van een verandering in een drijvende kracht laat zien. Dit diagram wordt vertaald naar een verhaallijn ofwel het scenario. Vervolgens worden de scenario’s getoetst bij relevante betrokkenen bijvoorbeeld middels een workshop. In zo’n workshop worden ook de mogelijke strategische reacties op de gevolgen van de scenario’s bedacht.
[bewerk] Aandachtspunten
Trendextrapolaties zijn feitelijk alleen toegestaan wanneer we met grote mate van zekerheid kunnen zeggen dat de achterliggende mechanismen in de tijd ongewijzigd blijven. Bijvoorbeeld bij het extrapoleren van demografische trends uit het verleden zal men al gauw de veranderende vruchtbaarheid en e- en immigratie patronen mee willen nemen.
Systeem dynamica is vooral toepasbaar als de ontwikkeling van de omvang van de behoefte c.q. het probleem waar we op in willen spelen afhangt van meerdere trends die elkaar op verschillende wijzen beïnvloeden, waardoor één en ander te complex is om met een eenvoudig trendextrapolatie of scenario-analyse in beeld te brengen.
Scenario-analyses zijn nuttig wanneer we willen weten hoe robuust een nieuwe oplossing is als een behoefte/probleem of de omgeving ervan verandert. Met andere woorden: als we willen weten of het nieuwe idee c.q. de nieuwe oplossing ook nog werkt bij veranderde omstandigheden. Een oplossing die onder alle omstandigheden werkt is uiteraard aantrekkelijker dan een oplossing die alleen onder bepaalde omstandigheden werkt.
[bewerk] Bronnnen
Er zijn vele statistische en econometrische handboeken geschreven waarin tijdsanalyses uitgebreid worden toegelicht, zoals bijvoorbeeld:
- Shumway R. and Stoffer D. (2006). Time series analysis and its application: with examples. Springer texts in statistics, New York.
Met betrekking tot het ontwikkelen van scenario’s kunnen de volgende bronnen worden vermeld:
- Schwartz, P. and Ogilvy (2004). Plotting Your Scenarios, An Introduction to the Art and Process of Scenario Planning pdf
- Lindgren M., Bandhold H., (2003). Scenario Planning: The Link Between Future and Strategy. Palgrave MacMillan, New York, ISBN 0333993179, meer informatie (internationaal) (nationaal)
- Ogilvy J.A., Scwartz P. (2002). Creating Better Futures: Scenario Planning As a Tool for A Better Tomorrow. Oxford University Press, New York, ISBN 0195146115, meer informatie (internationaal) (nationaal)
Tools
