Stokmanmodel
Van TNO transitie wiki
Hoofdpagina → Toolbox → Stokmanmodel
Inhoud |
[bewerk] Kern
Als uitgangspunt geldt het beleidsvraagstuk en de betrokken actoren. De actoren kunnen verschillende standpunten innemen ten aanzien van het vraagstuk (=beleidspositie) en verschillen in het belang dat ze aan het vraagstuk toekennen. Vervolgens worden positie en belang samengevoegd in een nutsfunctie voor iedere actor: de waarde (het belang) die een actor hecht aan elke mogelijke uitkomst van het vraagstuk. Een derde element in het model betreft de potentiële macht: het vermogen om steun te krijgen voor zijn eigen opstelling ofwel om de opstelling van anderen om te buigen. Hiertoe worden hulpbronnen ingezet, zoals informatie, personeel, status etc. Op grond van het bovenstaande wordt het gedrag en de invloed van de actoren gemodelleerd. Niet alleen dus op basis van machtsmiddelen, maar ook op basis van het belang dat zij hechten aan een besluit.
[bewerk] Doel en toepassingen
Het uiteindelijke doel van de methodiek is een gestructureerd inzicht in het verloop van het besluitvormingsproces, de posities van de actoren en de speelruimte voor beïnvloeding. Hiervan afgeleide doelstellingen zijn:
- Het vergaren van zoveel mogelijk relevante kennis;
- Het gestructureerd opslaan en benutten van deze kennis;
- Het vinden van aanknopingspunten voor beleid.
Het Stokmanmodel is een convergentiemodel en kan worden getypeerd als een formeel besluitvormingsmodel. Het richt zich op collectieve besluitvormingsprocessen waaraan zowel actoren met als actoren zonder beslisbevoegdheid deelnemen. Het Stokmanmodel wordt toegepast op vraagstukken waarbij het van belang is dat de actoren met vaak uiteenlopende, conflicterende wensen komen tot één besluit en waarvan het van belang is de (beleids)posities van de actoren te kennen.
[bewerk] Meerwaarde
- Door de relatief eenvoudige bewerkingen van simpel gegevensmateriaal is het mogelijk in korte tijd een beeld te krijgen van de tendens waarin het besluitvormingsproces zich beweegt, de posities van actoren en speelruimte voor beïnvloedingsmogelijkheden;
- Gegevens kunnen relatief snel worden verzameld door middel van literatuuronderzoek en expertinterviews. De onderzoekers kunnen vervolgens zelf de parameters scoren;
- Het Stokmanmodel bestaat uit een aantal overzichtelijke stappen.
[bewerk] Achtergrond en toelichting
In de jaren zeventig komt het onderzoek naar macht en invloed in Nederland op. Hierbij worden twee richtingen ingeslagen. De eerste betreft de ontwikkeling van methoden van invloedsmeting en de tweede behelst het onderzoek naar machtsstructuren en de invloed van actoren in besluitvormingsprocessen. Later wordt een koppeling gelegd tussen machtsstructuren en (uitkomsten van) beleidsprocessen. Het Stokmanmodel, dat kan worden aangeduid als een convergentiemodel, betreft een dergelijke koppeling.
Het Stokmanmodel is opgebouwd rond een aantal volgtijdelijke stappen:
- Definitie van de variabelen
Als variabelen worden onderscheiden:- Actoren;
- Toegangsrelaties tussen actoren. Hiermee wordt het netwerk tussen actoren beschreven;
- Beleidspositie van de actoren. Deze geeft de voorkeurspositie van een actor t.o.v. het vraagstuk weer;
- Hulpbronnen van de actoren. Het bezit hiervan geeft het substantiële aspect van macht weer;
- Het belang ofwel de mate waarin de actoren bereid zijn hun macht te mobiliseren.
- Opstellen van een relatiematrix
Hierin moet tot uitdrukking komen welke actoren worden onderscheiden, welke interacties er bestaan en wat de intensiteit van de interacties is; - Identificatie van de hulpbronnen
Deze kunnen worden onderverdeeld in productiemiddelen (bijvoorbeeld kapitaal, grond, arbeid), oriëntatiemiddelen (bijvoorbeeld ideologie, wereldbeeld, onderzoek, kennis), organisatiemiddelen (bijvoorbeeld organisatiegraad, toegang tot communicatiemiddelen) en actiemiddelen (bijvoorbeeld staking, regulering); - Potentiële invloed berekenen
Doormiddel van een vermenigvuldiging van de relatiematrix met de vector ‘hulpbronnen’ wordt invloed van ene op de andere actor berekend (zie figuur); - Vaststellen beleidspositie
De beleidspositie van de actor wordt bepaald door drie ideologieën: economisch, ecologische en de sociaal-psychologische ideologie. Het gewogen gemiddelde hiervan wordt als beleidspositie van een actor opgevat; - Vaststellen van het belang per actor
Met belang wordt bedoeld de mate waarin een actor bereid is om zijn hulpbronnen in te zetten. Dit wordt uitgedrukt in een percentage; - Verloop besluitvormingsproces
Met behulp van de gegevens uit de voorgaande stappen wordt aan de hand van een formule het verloop van het besluitvormingsproces berekend.
[bewerk] Uitvoering
Het Stokmanmodel wordt in eerste instantie ontwikkeld op basis van literatuuronderzoek en diepte-interviews met experts. Vervolgens kunnen de parameters worden gescoord door de onderzoekers zelf, maar ook door de experts zelf in een interactief proces, bijvoorbeeld door Group Decision Sessies. In zijn algemeenheid geldt dat de deelnemers aan het proces experts dienen te zijn. Deze kunnen zowel uit de praktijk als uit de wetenschap afkomstig zijn. Doorgaans worden zowel interne als externe deelnemers bij het proces betrokken.
[bewerk] Resultaat
Het resultaat van de methodiek is een gestructureerd inzicht in het verloop van het besluitvormingsproces, de posities van de actoren en de speelruimte voor beïnvloeding. Concreet levert het een aantal overzichtelijke matrices met informatie van de experts op (zie ook Toelichting).
[bewerk] Aandachtspunten
- Inrichting proces;
- Tijdbeslag ten aanzien van proces en werkvormen;
- Structuur, opbouw en uitwerking van de diepte-interviews;
- Onafhankelijke facilitering indien met een participatieve aanpak wordt gewerkt.
[bewerk] Bronnen
Personen binnen TNO
Projecten binnen TNO
Bronnen buiten TNO
- Baarda, C.P.F.M. (2000), Politieke besluiten en boerenbeslissingen: het draagvlak van het mestbeleid tot 2000, Groningen (proefschrift), ISBN 903671110X
- Bueno de Mesquita, B., Stokman, F.N. (red.), (1994), Twelve into one: models of policy making in the European Community, New Haven
- Stokman, F.N. (1994), Besluitvormingsmodellen binnen beleidsnetwerken, In: Huberts, L.W.J.C., Keinijenhuis, J. (red.), Methoden van invloedsanalyse, Amsterdam, 1994, ISBN 9053521429, meer informatie (internationaal) (nationaal)
Tools
