Roadmapping
Van TNO transitie wiki
Hoofdpagina → Toolbox → Roadmapping
Inhoud |
[bewerk] Kern
Roadmapping is erop gericht om op gemeenschappelijke en gestructureerde (deterministische en padafhankelijke) wijze relevante trends en ontwikkelingen in de markt (Business Roadmapping) en op technologiegebied (Technology Roadmapping) in kaart te brengen, te bepalen welke producten en diensten daarbij aansluiten en welke kennis (en technologieën) nodig zijn om deze producten en diensten te realiseren. Roadmapping speelt daardoor in op de vraag: "Hoe kan een organisatie vanuit een bezield doel en een toekomstbeeld een strategie ontwikkelen welke op korte en middellange termijn leidt tot het gewenste resultaat."
Roadmapping is een uitstekend middel om helderheid te krijgen over het nodigde innovatiebeleid van ondernemingen vanuit een markt- en klantgeoriënteerde aanpak. De resultaten van de analyses worden gevisualiseerd in een overzichtelijke roadmap, waarbij de samenhang tussen de verschillende aspecten duidelijk wordt aangegeven. Het beeld dat daarmee ontstaat stelt het bedrijf in staat om prioriteiten te stellen en de juiste strategische keuzes te maken en een actieplan te ontwikkelen.
[bewerk] Doel en toepassingen
Roadmaps dienen als leidraad voor de toekomst. Gericht op technologie vraagt het aandacht voor toekomstige ontwikkelingsbehoeften, biedt het een structuur voor het ontwikkelen van voorspellingen en programma's, en communicereert het behoeften, prioriteiten en verwachtingen onder eindgebruikers en R&D-gemeenschap.
Roadmapping kan dus een middel zijn om inzicht in de toekomst te ontwikkelen, prioriteiten te stellen, de juiste keuzes te maken (voor alternatieve technieken of combinaties van techniekenen) om daarmee een duidelijke weg uit te stippelen voor het bedrijf, industrie of kennissector.
Wat levert roadmapping op?
Op bedrijfsniveau stelt de toepassing van Roadmapping in staat verantwoorde strategische beslissingen te nemen ten aanzien van:
- de opbouw van en behoefte aan de product- en technologieportfolio;
- de investering in technologieën en kennisopbouw;
- de inzet van beschikbare mensen en middelen;
- het zelf produceren, uitbesteden of samenwerken.
Doelgroep
Roadmapping kan worden ingezet voor één product-markt-technologiecombinatie, een volledige productgroep of een bedrijfsunit, maar ook voor de volle breedte van een onderneming of, nog een stap verder, voor een complete toeleveringsketen. Nadat een roadmap is opgesteld kunnen deelnemers samenwerken in nieuwe ontwikkelingsprojecten die inspelen op te verwachten toekomstige ontwikkelingen. Grootschalige overkoepelende Roadmaps worden opgesteld met behulp van (onafhankelijke) deelname van experts van verschillende disciplines uit bedrijfsleven, kennisinstellingen en branche- of bedrijfsoverkoepelende organisaties. Door middelen en kennis van verschillende partners te combineren, is de kans op succesvollere ontwikkelingsprojecten groter dan een enkele onderneming alleen zou kunnen bereiken. De risico's en voordelen worden gedeeld.
[bewerk] Meerwaarde
Technology Roadmapping is zowel een proces- als voorspellingsinstrument welke:
- technologische doelen voorspelt door toekomstige ontwikkelingen in kaart te brengen;
- een pad ("road") ontwikkelt die de juiste technologie commerciëel aantrekkelijk maakt;
- de industrie helpt kansen in de markt te benutten;
- R&D beslissingen stuurt;
- nieuwe relaties, gedeelde kennis en R&D samenwerkingen aanwijst en faciliteert;
- het risico van kostbare investeringen in technologie verlaagt;
- belangrijke input voor overheidsbeleid levert;
- investeringsbeslissinigen aan ondernemingsbehoefte koppelt door informatie te structureren;
- consensus bouwt over behoeften en de gelegenheid biedt hierover inzichten uit te wisselen;
Waarom een Technology Roadmap maken?
- Technologie en markten veranderen steeds sneller.
- Sectoren en industrieën hebben oplossingen nodig die zicht richten op de behoeften van vandaag en de doelen van morgen.
- Veel oplossingen liggen niet binnen de mogelijkheden van een enkele onderneming.
- Ondernemingen zoeken nieuwe partnerships om hun eigen technologische strategieën te ondersteunen.
- Algemene behoeften vereisen insititutionele oplossingen.
[bewerk] Achtergrond en toelichting
- Op persoonlijk niveau (ik) in het interne blikveld. Er wordt ingegaan op de persoonlijke kracht en persoonlijke ambities van de mensen in het bedrijf. Dit wordt geborgd in de wij laag. Op deze wijze genereer je maximaal draagvlak voor de gemaakte plannen
- Het extern gerichte veld (wij). Bepaling van missie visie en strategie. Wat is de reden om iets te doen? Het gaat om de bevrediging die het geeft om iets te maken waar je trots op bent, en om iets te doen waar mensen iets aan hebben. Wat is het leidmotief?
- Wat hebben zij eraan? Alle inspanningen van een onderneming moeten leiden tot rendement of continuïteit van de onderneming. In deze laag wordt concreet het resultaat voor klanten weergegeven. De marktvraag wordt gekoppeld aan wat de onderneming wil bereiken
[bewerk] Technology Roadmapping
Er is op deze pagina gekozen voor de verzamelnaam Roadmapping. Technology roadmapping richt zich uitsluitend op ontwikkeling (en innovatie) van technologie, terwijl Business roadmapping zich meer richt op de strategische ontwikkelingen voor een onderneming. Technology roadmapping kan uiteraard wel onderdeel uitmaken van Business roadmapping.
Technology Roadmapping (TRM) is een methode waarmee een gezamenlijke visie wordt ontwikkeld op technologische ontwikkelingen die nodig zijn om een bepaald doel te bereiken. Technology roadmaps worden vaak bedrijfsoverstijgend toegepast en worden opgesteld voor een sector, branche, keten of groep bedrijven. Technology roadmaps kijken 10 tot 20 jaar vooruit en worden meestal gebruikt voor het bepalen van onderzoeksbehoeften of onderzoeksprioriteiten binnen een technologiegebied of wetenschappelijke discipline.
Technology Roadmapping wordt gestuurd door behoeften, niet door oplossingen. Voorbeeld; de hele wereld moet vervuiling verminderen en de consumptie van fossiele brandstoffen beperken. Een deel van de oplossing zou kunnen zijn om voertuigen te ontwikkelen die energiezuiniger zijn, of een zoektocht naar recyclebare nietvervuilende brandstoffen. Technology Roadmapping biedt een manier om technologische alternatieven die aan de gekozen behoeften voldoen te identificeren, evalueren en selecteren .
[bewerk] Plateauplanning
De Roadmapping techniek heeft enige overeenkomsten met Plateauplanning, een techniek die voornamelijk ontwikkeld is in de IT sector als implementatiemethodiek. Plateauplanning is een planningsmethodiek waarmee veranderingsprocessen evenwichtig en flexibel gepland en beheerst kunnen worden. Het gaat uit van een stapsgewijze ontwikkeling/implementatie naar een (gewenst) toekomstig scenario. Elk plateau is een stabiele tussenfase (er moet evenwicht zijn tussen vier deelgebieden: management en organisatie, bedrijfsprocessen, infrastructuur en mens en cultuur) op weg naar het uiteindelijke doel. Op ieder plateau wordt een deel van de doelstelling/strategie in praktijk gebracht. Plateauplanning zorgt voor een evenwichtig en flexibel veranderingsproces omdat:
- De organisatieverandering opgesplitst wordt in overzienbare stappen.
- Alle aspecten van de organisatieverandering in iedere stap worden meegenomen.
- De verandering gericht is op korte en lange termijn voordelen.
- De koers bij iedere stap afgestemd kan worden op gewijzigde omstandigheden.
Plateauplanning onderscheidt in globale lijnen de volgende aanpak:
- Ontwerp verschillende plateaus.
- Beschrijf het eerste plateau in detail.
- Veranker de verandering in de organisatie.
[bewerk] Roadmapping bij TNO
Het afgelopen jaar heeft TNO (Bouw en Industrie) voor hun strategische klanten succesvol een aantal roadmap trajecten uitgevoerd. Roadmapping is daarbij ingezet als methode om gezamenlijk en gestructureerd naar de toekomst van de markt te kijken. Om daarin te ontdekken welke kansen er voor de bedrijven in besloten liggen, welke producten en diensten daarvoor ontwikkeld moeten worden en welke organisatorische randvoorwaarden daartoe ingevuld moeten worden. Door deze ontdekkingstocht te ondernemen vanuit de zakelijke overtuiging (missie) van het bedrijf ontstaat niet alleen een helder beeld van de sterkten en mogelijkheden van het bedrijf binnen het speelveld waarin een bedrijf acteert. Het geeft bovendien inzicht in de waarde die een bedrijf voor zijn klanten kan betekenen en de rol en positie die het bedrijf in de markt wil en kan innemen. Door dit te koppelen aan de marktwensen in de toekomst ontstaat en duidelijk beeld van de gewenste toekomstige situatie. Door de daarmee direct samenhangende benodigde kennis en ontwikkelingen in kaart te brengen bouwen we in een vijftal sessies de roadmap op.
Door op deze intensieve manier direct betrokken te raken bij de potentie en overtuiging van onze relaties, zijn wij als TNO ook veel beter in staat om aan te geven bij welke ontwikkelingen en kennisbehoefte TNO optimaal kan ondersteunen Zodat de toegevoegde waarde van TNO op de meest effectieve manier ingezet kan worden... Bovendien ontstaat hierdoor de mogelijkheid om werkelijk vraaggestuurd kennis te ontwikkelen.
[bewerk] Uitvoering
Hoewel de exacte toepassing van een Roadmap kan verschillen van sector tot sector, blijven de globale stappen voor roadmapping hetzelfde. Het proces bestaat uit drie fasen: (I)voorbereiding, (II) ontwikkeling van de Roadmap, en (III) follow-up.
[bewerk] Fase I: voorbereiding
De eerste fase heeft als doel om het 'probleem' (of: de vraag) te identificeren en het doel, de scope en de grenzen van het roadmap-proces vast te stellen. Daarnaast is het van belang dat in de voorbereidende fase een plan en de organisatie ervan (procesorganisatie, sponsoring, bepalen bronnen, etc.) wordt vastgesteld.
[bewerk] Fase II: ontwikkeling van de Roadmap
Om tot een voor alle betrokkenen begrijpelijk en praktisch toepasbaar innovatieplan te komen, gebaseerd op een bedrijfsspecifieke roadmap, is het nodig het proces in een aantal stappen in te delen. Hiermee wordt een haalbare planning mogelijk en is de voortgangsbewaking met een per stap genomen beslissing om verder te gaan overzichtelijk voor iedereen. Tijdens het proces komen de volgende onderwerpen aan de orde:
Wie ben ik?
- vaststellen kerncompetenties
- vaststellen klantwaarden
- (her)formuleren en evalueren missie
Wat beteken ik?
- bepaling speelveld
- bepalen klantwaarde oriëntatie
- benoemen visie
Wat kan ik?
- wat vraagt de markt?
- welke ambities onderken ik?
- welke kansen en scenario’s zijn er in de markt?
- welke doelstellingen streef ik na?
Wat wil ik bereiken?
- welke producten en diensten zijn in de markt gewenst?
- welke innovaties zijn daarvoor benodigd?
- welke consequenties heeft dat voor mijn bedrijfsvoering?
Bouwen roadmap en innovatieplan
- in kaart brengen van alle genoemde markt- en organisatie aspecten
- visualiseren geselecteerde innovatierichtingen
- benoemen consequenties per innovatierichting
- opstellen innovatieplan
- overall rapportage van het doorlopen roadmapproces
Een aanpak die buiten TNO werd gevonden geeft een iets andere aanpak:
- Identificeer (toekomstige) Behoeften.
- Door bijv. de ontwikkeling van case studies en bestudering van state-of-the-practice technologieën.
- Ontwikkel Kritieke Doelstellingen voor elk van deze Behoeften.
- De Kritische Doelen geven een algemeen framework voor de Roadmap en vertegenwoordigen de hogere doelen van de Roadmap. De Kritische Doelstellingen verzekeren dat het onderzoek zich blijft richten op de Behoeften en niet afdwaalt van het doel van de oefening.
- Ontwikkel Meetpunten voor elke Doelstelling.
- Dit zijn kwantitatieve waarden die een Kritieke Doelstelling definiëren. De Meetpunten worden samengesteld uit korte en lange termijn sub-doelen en kwantificeren de technologische en wetenschappelijke vooruitgang die nodig is om aan de gewenste toekomstigen Behoeften te voldoen.
- Bepaal Technologie Gebieden die de beste kans maken om toekomstige Behoeften, Kritieke Doelstellingen en Meetpunten te behalen.
- Bepaal Onderzoeks Gebieden binnen de Technologie Gebieden waaruit wetenschappelijke kennis en technologische ontwikkelingen zouden kunnen voortkomen om aan de Doelen te voldoen.
- Ontwikkel verschillende alternatieven en bijbehorende tijdlijnen;
- Beveel technologie alternatieven die nagestreefd zouden moeten worden aan;
- Onderzoek de benodigde R&D investeringen en partnertships om de nodige projecten te starten;
- Maak een Technology Roadmap rapport
[bewerk] Fase III: follow-up
- Kritische review en validering van de Roadmap.
- Ontwikkel een plan voor implementatie. Aanwijzen van verantwoordelijke partijen.
- Herzien en aanpassen aan actuele ontwikkelingen.
[bewerk] Resultaat
Hieronder zijn enkele roadmaps weergegeven. Een roadmap bestaat uit verschillende lagen die tijdens werksessies worden opgebouwd. Boven de roadmap staat de uitdaging. (Bijv.: “binnen 5 jaar worden x produkten in y markt afgezet onder bepaalde voorwaarden”). De bovenste laag is de marktlaag. Deze geeft een weergave van de te behalen resultaten in de markt over een vooraf bepaalde tijdslijn. Daaronder volgen de domein'lagen' op welke gebieden acties ondernomen moeten worden (bijv. kennis, product, technologie). Aan de linkerzijde (voorzijde) worden per domein de kans, bedreiging, zwakte en de sterkte weergegeven (zie ook: SWOT Analyse). Aan de rechterzijde (achterzijde) wordt per laag de ambitie benoemd. Daar tussenin liggen alle acties die moeten leiden tot die ambitie. Op deze wijze kan men de complete roadmap vullen.
Enkele voorbeelden van door TNO ontwikkelde roadmaps
|
 Roadmap Thema Bouwsystemen, TNO Bouw, 2004 |
 Roadmap Brakel Aluminium, 2004 |
 Roadmap CRH Daylight & Ventilation, 2003 |
 Roadmap Ferrotechniek, 2004 |
 Roadmap, overzicht innovaties |
 Roadmap Leventi, 2003 |
 Roadmap EET project Reflex, 2004 |
Resultaat: Een uniek en duidelijk overzicht waarin de samenhang weergegeven is tussen eigen ambities, marktontwikkelingen, gewenste producten en diensten, benodigde organisatorische-, technische- en kennisontwikkelingen, die met elkaar verbonden worden via gewenste (kennis-)innovatierichtingen die uitgewerkt worden in een innovatieplan.
- Benoemt toekomstige behoeften
- Ontwikkeling van (kwantitatieve) meetpunten om de doelgerichtheid van projecten te kunnen begeleiden.
- Identificatie van de meest kansrijke toekomstige projecten.
- Faciliteert algemene samenwerking en toekomstvisie.
De resultaten van de roadmap trajecten zijn zeer bevredigend te noemen. De organisaties waarmee de roadmap gebouwd zijn hebben gedurende het traject ondervonden welke unieke krachten de organisatie zelf heeft en welke kansen er in de markt voor hen weggelegd zijn. Door op een gestructureerde manier het proces te doorlopen hebben ze bovendien aan het eind van het traject een volledig beeld van de meest kansrijke innovatierichtingen en bovendien een goed inzicht in de benodigde organisatorische acties, voor henzelf maar ook buiten de organisatie.
[bewerk] Aandachtspunten
- Tool vertoont overeenkomsten met Backcasting.
Enkele tips en trucs uit de methodiek van plateauplanning:
- Zorg voor helder afgebakende plateaus (scope, doel, resultaat, relaties met andere plateaus) die overzichtelijk en acceptabel zijn voor alle betrokken partijen.
- Ontloop (latente) conflictsituaties die naar voren komen tussen partijen niet, maar stuur aan op een oplossing die voor alle partijen acceptabel is.
- Breng ‘slecht nieuws’ altijd in het eerste plateau en breng radicale wijzigingen zo snel aan, zowel fysiek (bijv. werkplek) als organisatorisch (bijv. functie).
- Betrek alle gebruikersgroepen. Dit vergroot de kwaliteit en het draagvlak en versnelt de acceptatie en ingebruikname.
- Streef in het eerste plateau naar quick wins! Ten eerste is het een signaal richting uw organisatie dat met “verbetering” direct gestart kan worden en men niet hoeft te wachten tot de hele organisatie aangepast is. Ten tweede is het een middel om management en medewerkers bewust bezig te laten zijn met het centrale onderwerp van uw veranderingsproces. Hierdoor wordt voorkomen dat er een lange ‘radiostilte’ valt omdat het veranderingsproces in de voorbereidingsfase is. Een quick win moet binnen enkele maanden aantoonbaar resultaat opleveren en wordt altijd vanuit de lijnorganisatie aangestuurd.
- Belangrijk is ook om het verleden mee te nemen om zodoende ook zogenaamde weak signals te kunnen herkennen. Ogenschijnlijk onbelangrijke fenomenen kunnen namelijk plotseling doorbreken.
- Van belang is het om de juiste mensen uit te nodigen. 'Vrijdenkers' van verschillende niveau's en achtergronden voegen de meest waardevolle informatie toe, wat de robuustheid van het onderzoek versterkt.
- De meerwaarde van complementaire tools als Roadmapping, Scenario Analyse en Backcasting wordt ook beschreven in Duurzame Systeem Innnovatie (DSI).
[bewerk] Bronnen
Personen binnen TNO
Projecten binnen TNO Met de onderstaande organisaties zijn in de afgelopen 3 jaar Roadmaps opgesteld (of zijn op dit moment in bewerking):
- MKB bedrijven
- Grote bedrijven/ holdings:
- Onderzoeksinstellingen:
- Binnen TNO:
- Branches:
- SIB voor de Bouwbranche
- Uneto/VNI
- Medische branches Brabant
- MST in Brabant
- RF-toepassingen in Noord-Nederland.
- i.c.m. Scenario Analyse:
- internationaal EMUDE project, website: Consumers International
Externe bronnen
- Marie L. Garcia & Olin H. Bray, Fundamentals of Technology Roadmapping, Sandia National Laboratories. Paper download van: www.sandia.gov
- Flash animatie uitvoering roadmap
- website Industry Canada, Technology Roadmapping - A Strategy for Success; PDF of HTML
- McDowall & Eames 2004. Forecasts, scenarios, visions, backcasts and roadmaps to the hydrogen economy: a review of the hydrogen futures literature for UK-SHEC. Policy Studies Institute, London.
Tools
