OSC: Schematische weergave systeemontwerp
Van TNO transitie wiki
Hoofdpagina → Toolbox → Open Systeemconcepten → Schematische weergave systeemontwerp
Inhoud |
[bewerk] Kern
Een schematische visuele weergave van diverse activiteiten en hun verbanden kan een hulpmiddel zijn bij de ontwikkeling van nieuwe procedures of processen. Een goede schematische weergave verschaft namelijk inzicht aan een breed publiek. De toegankelijkheid van de informatie is een belangrijke reden om het middel in te zetten. Hoe breder het publiek hoe meer mensen mee kunnen praten. Dit heeft een positief effect op de uiteindelijke conceptkeuze voor het ontwerp van een product of proces. Een dergelijke visuele voorstelling verplicht tot systematisch en nauwkeurig denken.
Een voorbeeld van een schematische weergave van een proces- of productontwerp is de ‘flowchart’.Aan de hand van een stroomschema wordt een ontwerp gevisualiseerd. De flowchart wordt vooral gebruikt voor het verbeelden van een traditioneel procesontwerp dat bestaat uit een opeenvolging van activiteiten of taken die middel input een zekere output genereren, hetzij een product of dienst. Processen die zich richten op systeeminnovatie zijn abstracter dan de traditionele processen, zij bestaan niet uit afgebakende opeenvolgende stappen. Voor het schematisch weergeven van een ontwerp dat zich richt op systeeminnovatie zijn dan ook creatievere methoden en technieken nodig dan de flowchart.
[bewerk] voorbeeld: Visievormingsproces Parkstad Limburg project
De afgelopen jaren hebben er zich om Parkstad heen belangrijke ontwikkelingen voorgedaan. Maastricht kreeg een internationaal profiel, Sittard/Geleen groeide uit tot het industriële centrum van Zuid-Limburg. Aken bloeit als ‘Kompetenzraum für Hochtechnologie’, in Genk kwamen industrie en logistiek tot bloei en ook Luik maakt forse stappen vooruit. Parkstad Limburg blijft achter. De sociale problematiek is nijpend. De werkeloosheid is hoog, de hoger opgeleide jongeren trekken weg, het regionale inkomen is laag en startende ondernemingen groeien langzaam. Er ontbreekt een duidelijk regionaal profiel, de sociaal-culturele fragmentatie staat gezamenlijke ontwikkeling in de weg en de bestuurlijke organisatie remt vernieuwing van het regionale denken. De opdracht van het Dagelijks Bestuur van de regio Parkstad Limburg was het ontwikkelen van een Structuurvisie voor het gebied. In het projectplan stonden begrippen als integraliteit, interactie en transitie centraal. Integraliteit staat voor samenhang tussen de ontwikkelingen, tussen de onderdelen van beleid en tussen plannen. Interactie staat voor samenwerking tussen en ‘commitment’ van diverse belanghebbenden in de samenleving. Transitie tenslotte staat voor de onderkenning dat ingrijpende veranderingen in de ontwikkelingsrichting nodig zijn voor een leefbare toekomst van Parkstad Limburg.
Schematische weergave visievormingsproces Parkstad Limburg
Het SCENE-model of driehoeksmodel loopt als een rode draad door het visievormingsproces dat uiteen is gelegd in drie fasen:
- Fase I: Analyse van het heden en verleden
Het opstellen van een situatieschets voor Parkstad Limburg op hoofdlijnen als basis voor een gezamenlijke beoordeling van de sterkten en zwakten van de regio (april 2002-oktober 2002). Met behulp van de resultaten van de situatieschets wordt in deze fase tevens gekomen tot zogenoemde aangrijpingspunten voor toekomstige veranderingen. Dat wil zeggen kernvoorraden of combinaties ervan die als hefboom voor een regionale transitie kunnen fungeren. Het denkmodel heeft in deze fase vooral een structurerend karakter.
- Fase II: Formuleren van toekomstbeelden voor Parkstad Limburg in 2030
Hierbij wordt een toekomstbeeld gedefinieerd als een beschrijving van (het systeem) Parkstad aan de hand van de stand van zaken ten aanzien van de kernvoorraden in 2030. Bijvoorbeeld hoe de bevolkingsopbouw naar leeftijd, de economische structuur en de bestuurlijke verhoudingen er uit (dienen te) zien. In deze fase (periode oktober 2002- december 2002) worden toekomst beelden door middel van een reality-check ook op haalbaarheid getoetst om te voorkomen dat deze fase ontaardt in luchtfietserij. Tijdens de reality-check wordt onder andere meer ingegaan op de relaties tussen de verschillende voorraden.
- Fase III: Vertaling van de toekomstbeelden en de wegen ernaar toe naar nieuwe uitvoeringsgerichte (beleids)acties op korte termijn.
Deze acties zullen vastgelegd worden in een uitvoeringsprogramma (januari 2003-febrauri 2003)
In de onderstaande figuur wordt het hierboven beschreven proces schematisch gevisualiseerd:
[bewerk] Voorbeeld: Warmtetransitie monitor
Nederland beoogt een transitie naar een duurzame energiehuishouding. Eén van de deeltransities die hieraan een bijdrage moet leveren is gericht op de transformatie naar duurzame productie en productieketens. Binnen dit kader valt het project Met Energie naar Duurzaam Produceren (MEK2). In 2003 zijn er drie speerpunten voor de beoogde deeltransitie benoemd, waarvan er één de warmtetransitie is.
Als de ambitie voor de warmtetransitie (voorlopig) is vastgesteld en de transitiepaden (voorlopig) zijn bepaald, dienen er experimenten / projecten in gang worden gezet. De Warmtetransitie monitor is bedoeld als instrument om de bijdrage van projecten aan de Warmtetransitie te toetsen.
De onderstaande schematische weergave bevat een eerste aanzet voor de in de warmtetransitie monitor op te nemen thema’s op project- en systeemniveau. Deze zijn in belangrijke mate gebaseerd op de toetsingsthema’s.
[bewerk] Voorbeeld: HiCS project
In het internationale HiCS-project werd door verschillende universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijven gewerkt aan Highly Customerised Solutions (HiCS). Er werd onderzocht hoe bedrijven in samenwerkingsverbanden oplossingen kunnen ontwikkelen. Met deze oplossingen worden combinaties van producten en diensten bedoeld die meer dan huidige voorzieningen "op maat" van de klant zijn. Doordat de oplossingen gebruik maken van standaardonderdelen blijven ze betaalbaar. Tijdens het project werd een methodiek ontwikkeld om bedrijven te ondersteunen bij het ontwikkelen van deze oplossingen. In een aantal praktijkcases werd deze methodiek getest door verschillende netwerken van bedrijven die ook tot verschillende oplossingen kwamen.
Binnen het HiCS project is gebruik gemaakt van een methode die door François Jégou is bedacht om de complexe structuur van systemen te illustreren. Met pijlen kunnen goederenstromen en informatiestromen verbeeld worden. Deze worden dan gecombineerd met iconen in een schema
[bewerk] Voorbeeld: Mindmapping
Mindmapping is een techniek die kan helpen om gedachten en denkpatronen in beeld te brengen. Het helpt nieuwe verbanden te zien en op andere ideeën te komen. Vaak start je van vanuit een bepaald onderwerp. Door vanuit een onderwerp te associëren en deze associaties daadwerkelijk op te schrijven of te tekenen ontstaat een Mindmap. Een Mindmap is letterlijk vertaald 'een kaart van de hersenen'. Het doel van Mindmapping is het in kaart brengen van alle aspecten van een probleem of onderwerp samen met de onderlinge relaties tussen deze aspecten. Het geeft inzicht in de mentale modellen van mensen. Met behulp van het programma Mindmanager van Mindjet kunnen dergelijke plaatjes eenvoudig gecreëerd worden.
Een voorbeeld wordt gegeven aan de hand van het Nationaal Debat Voedselveiligheid.
Met een groep deelnemers werd tijdens Nationaal Debat Voedselveiligheid gediscussieerd over de ‘claim Genitically Manipulated Organisms (GMO)-vrij bij dierlijke producten’. Alle deelnemers participeerden in het creëren van onderstaande Mindmap. Er werd gediscussieerd over relaties en clustering, waarbij veel meer begrip voor het totale plaatje werd verkregen. Bovendien hadden de deelnemers na afloop van de exercitie meer begrip voor elkaars standpunten. Zoveel als het maken van een Mindmap de deelnemers van de groep hielp structuur en inzicht te krijgen in de GMO-materie, zo kon het ook uitstekend de functie vervullen van presentatiemateriaal voor het publiek. Een Mindmap is in die zin een uitstekende vervanger van sheets. Je biedt de lezer enige structuur aan in de materie door de belangrijkste associaties en onderlinge relaties te laten zien. Daarnaast is er voldoende ruimte voor eigen interpretaties en ideeën.
Tools
