OSC: Metafoor
Van TNO transitie wiki
Hoofdpagina → Toolbox → Open Systeemconcepten → Metafoor
[bewerk] Kern
Door middel van een metafoor kunnen twee zaken met elkaar worden vergeleken. Zodra we met iets nieuws te maken krijgen en we dat nieuwe moeten gaan beschrijven maken we vaak gebruik van vergelijkingen. ‘Het is als ……Het is als een groot netwerk van ‘nodes’ die met elkaar in verbinding staan, je moet het zien als een soort spinnenweb’. Al sinds mensenheugenis wordt er gebruik gemaakt van metaforen. Zo hebben metaforen in sommige gevallen geleid tot een versnelde ontwikkeling van een wetenschapsgebied. Halverwege de achttiende eeuw was de metafoor voor het hart, namelijk de pomp, er verantwoordelijk voor dat er ook inzicht kwam in de bloedsomloop en werden er tal van andere cardiologische ontdekkingen gedaan. Tot dan toe werd het hart voornamelijk vergeleken met eb en vloed. Metaforen beiden ook uitkomt als een complex abstract gegeven moet worden uitgelegd. Zo wordt het begrip transitiemanagement nogal eens beeldend vertaald in metaforen.
[bewerk] Voorbeeld: Reisverhaal als metafoor voor Transitiemanagement
Transitiemanagement is geen ‘command and control’ sturen, maar juist het bijsturen, beïnvloeden, vinger aan de pols houden en het rekening houden met onzekerheid en verrassingen in de te sturen omgeving (systeem). Hoewel niet te vatten in een klassiek stappenplan, kunnen er wel een aantal stappen worden onderscheiden die gezamenlijk een transitiecyclus vormen. Deze stappen zijn terug te voeren tot een viertal hoofdactiviteiten: (1) het inrichten, organiseren en aansturen van een transitie-arena; (2) het ontwikkelen van lange-termijn transitie-eindbeelden en de bijbehorende transitiepaden (scenario’s); (3) het sturen op leerprocessen en kennisontwikkeling via het opzetten van innovatie-experimenten; en (5) het monitoren en evalueren van het transitieproces. Bij de ontwikkeling van de lange-termijn visies en de bijbehorende transitie-eindbeelden is duurzame ontwikkeling een belangrijk uitgangspunt. De transitie-experimenten worden uitgevoerd door bestaande instrumenten in te zetten en toe te passen en door nieuwe instrumenten te ontwikkelen. Via een proces van al-lerende-doen, al-doende-leren en leren-leren, wordt systematisch kennis ontwikkeld, die in volgende transitierondes wordt gebruikt. Dit resulteert in een geleidelijke aanpassing van agenda’s, perspectieven, transitie-eindbeelden, transitiepaden en experimenten. Belangrijk hierbij is dat de bestaande energie van actoren wordt gemobiliseerd en dat zoveel mogelijk aansluiting wordt gevonden bij lopende innovatie-initiatieven.
Het sturen van complexe maatschappelijke veranderingsprocessen is te vergelijken met een gezamenlijke zoektocht waarvan het einddoel niet vaststaat. Wel is overeenstemming over de richting waarin men wil gaan, maar er wordt eerst een aantal paden verkend, zodanig dat de richting voortdurend kan worden bijgesteld. Dit zoekproces is vertaald als metafoor: Reis naar het Zuiden.
De reis bestaat uit verschillende etappes die worden gemarkeerd door tussendoelen. Na elke etappe ontmoeten de reisdeelnemers elkaar, waarna een volgend tussendoel wordt gekozen (formuleren tussendoelen). Tijdens deze tussentijdse ontmoetingen worden onderling ervaringen uitgewisseld (evaluatie in ontwikkelingsrondes). Steeds weer bekijken de reispartners of ze nog steeds op de goede weg zijn en of er al meer duidelijkheid is over het meest geschikte vervoermiddel, of de meest geschikte combinatie van vervoersmiddelen. Op basis van de opgedane ervaring kan men vasthouden aan het gekozen vervoermiddel of combinatie van vervoersmiddelen of een ander vervoersmiddel kiezen (al-doende-leren). Per etappe kan een andere reisleider worden aangewezen. De overheid organiseert de eerste etappe en treedt op als reisleider, maar dar hoeft niet te gelden voor de volgende etappes. Andere reisgenoten kunnen als reisleider worden aangewezen, al naar gelang de competenties en interesses van de betreffende reisgenoten.
Door per email en internet in contact te staan met het thuisfront, kunnen we wellicht de achterblijvers aansporen om ook deel te nemen aan de reis en alsnog met ons meet te gaan (draagvlak creëren).[bewerk] Voorbeeld: Afbeelding als metafoor (NDSI)
Met de “grijze golf” in aantocht, stijgende zorgkosten en te weinig zorgpersoneel bevindt de gezondheidszorg in Nederland zich in een moeilijke situatie. Specifiek op het gebied van wonen, welzijn en zorg van senioren spelen daarbij hierbij ook nog de stijgende eisen aan het welzijn en de roep om zelfstandig wonen. Ook het belang van een verminderde milieubelasting speelt een steeds grotere rol.
De onderstaande afbeelding wordt binnen het NiDSI project Multifunctioneel Centrum in het procesontwerp als metafoor gebruikt voor de toestand waarin het zorgsysteem zich bevindt.
Volgens het team is duidelijk dat er een systeeminnovatie nodig is om ook op de langere termijn te kunnen voldoen aan alle eisen, wensen en randvoorwaarden met betrekking tot de ouderenzorg.
Tools
